Capoeira Angola
Capoeira Angola

Η Capoeira Angola είναι ένα μέσο έκφρασης Αφρο-Βραζιλιάνικης παράδοσης, εκδηλωμένη μέσω ασκήσεων ομαδικής αλληλεπίδρασης. Η άσκησή της αντιπροσωπεύει το συνδυασμό διαφόρων πολιτιστικών εκδηλώσεων, όπου συμπεριλαμβάνονται ο χορός, η μουσική, το δράμα, τα αστεία, το παιχνίδι και η πνευματικότητα. Στην τελετουργία της, όλοι συμμετέχουν και ο καθένας έχει θεμελιώδη και μοναδικό ρόλο.

Για το παιχνίδι της Capoeira Angola, οι capoeiristas διαμορφώνουν μια roda, η οποία αντιπροσωπεύει τον κόσμο με στοιχεία υποστήριξης και οργάνωσης: τα όργανα, η μουσική, οι λέξεις που τραγουδιούνται, τα 8εμέλια και η ηθική του παιχνιδιού. Στο χώρο της roda υπάρχει μια αναπαράσταση μάχης, η οποία μεταποιεί πιθανά ισχυρά χτυπήματα σε χειρονομίες, που περιορίζονται τη στιγμή που ο αντίπαλος χτυπά. Σε αυτό το χορό-μάχη, η ατομική αντίδραση είναι αλληλένδετη με τις κινήσεις του άλλου capoeirista στο παιχνίδι, ελέγχοντας τα αντανακλαστικά του, εκτιμώντας τις κινήσεις του αντιπάλου καθώς βέβαια και υπερνικώντας τα στίγματα του.
 
Η Capoeira είναι μία διαδικασία αυτογνωσίας, η οποία δε περιορίζεται στις φυσικές και σωματικές δραστηριότητες και αναζητά την αναδιάρθρωση του ατόμου από συλλογικές εμπειρίες. Κατά αυτόν τον τρόπο, ασκώντας την Capoeira Angola, προτείνουμε την ατομική και συλλογική αλληλεπίδραση με τον κόσμο, συμμετέχοντας στην κοινωνικό-πολιτιστική της δυναμική. Η συζήτηση και ο προβληματισμός περί του γίγνεσθαι ενός capoeirista είναι τόσα σημαντικά, όσο η προπόνηση και το παιχνίδι της Capoeira.

 


Κινήσεις της Capoeira Angola

Οι κινήσεις της Capoeira Angola είναι παραδοσιακές, ωστόσο ο κάθε capoeirista τις αναπαράγει προσαρμόζοντας τις στη φυσική του σύνθεση και τις φυσικές του χειρονομίες.
Υπάρχει μία σειρά από βασικές κινήσεις που ξετυλίγονται σε παραλλαγές και πολύπλοκους συνδυασμούς και που οδηγούν στην  αντιπαραβολή τους με μουσικούς ήχους. Η ακολουθία των κινήσεων είναι επιλογή του κάθε capoeirista, πάντοτε βαθιά εξαρτώμενη από τις κινήσεις του εταίρου του capoeirista στο παιχνίδι.

«Το παιχνίδι ξεδιπλώνεται με τη ginga, μία κίνηση χορού και μάχης, συγκέντρωσης και άνεσης, προσωποποίησης και προβληματισμού. Πολλές φορές όμως, ξεκινάει με κινήσεις στο πάτωμα. Μα τα πόδια ψηλά στον αέρα, ο capoeirista είναι σε θέση να επιτεθεί και παράλληλα να προστατεύσει το σώμα και το κεφάλι του. Μπορεί να στριφογυρίσει το πόδια του, έχοντας ως άξονα το κεφάλι και τα χέρια του. Τα πόδια στο πάτωμα μπορούν να προκαλέσουν πλήγμα στα πόδια του εταίρου ή να σχηματίσουν μια tesoura για να τον ανατρέψουν».

«Με τα χέρια στο πάτωμα, σαν σε ψεύτικη queda, τα πόδια παραμένουν ελεύθερα από μπροστά ή από πίσω.
Υψωμένος στα πόδια  του, ο capoeirista μπορεί να φύγει από μία cabeçada ή να πέσει από μία rasteira.
Αντιμέτωπος με τον εταίρο του, μπορεί να εκπλαγεί είτε με το να είναι άμεσος και ευθύς, είτε δολοπλοκώντας ένα χτύπημα στον αέρα, είτε αποφεύγοντας και την ίδια ώρα χτυπώντας.
Και ξαφνικά γυρνάει και επιστρέφει με μία σβούρα.
Εφόσον απαραίτητο, μπορεί να αναζητήσει χώρο, έχοντας το κεφάλι κάτω.
Και σύντομα γυρνάει , προστατεύοντας το κεφάλι του και προετοιμάζοντας επίθεση.
Ή να απομακρυνθεί, φεύγοντας προς τα πίσω…».


Προέλευση


Δυστυχώς, δεν υπάρχουν έγγραφα αναφορικά με την Capoeira, από τον XVI έως τον XVIII αιώνα.
Εντός του κοινωνικό-πολιτιστικού πλαισίου του XIX αιώνα, η Capoeira εμφανίστηκε ως πρακτική των Αφρικανών υπόδουλων, στη Βραζιλία. Πιστεύεται, ότι η προέλευση της βρίσκεται εντός των σωματικών κινήσεων των πολεμικών χορών, που έφερε η μαύρη φυλή της περιοχής της Angola στη Βραζιλία (π.χ.. από το N’golo, τη Bassula, τη Cabangula και το Umudinhu) και ότι εκεί αναμειγνύθηκαν, ενσωματώνοντας άλλα στοιχεία. Και εξ αυτού προήλθε η Capoeira.

Από το δεύτερο ήμισυ του XIX αιώνα, με την προσχώρηση των ελεύθερων, ελευθερωμένων, λευκών και Πορτογάλων και  από την Ευρωπαϊκή μετανάστευση και την πληθυσμιακή ροή, από την γεωργική ζώνη στον αστικό χώρο, η Capoeira, εντός των ορίων, προσπα8ούσε να αποχαρακτηριστεί από την αντίληψή της ως «συνήθεια των σκλάβων», προκειμένου να  ενσωματωθεί στην λαϊκή κουλτούρα της Βραζιλιάνικης ιμπεριαλιστικής κοινωνίας.

Σήμερα, η Capoeira, έχοντας εξαπλωθεί σε όλη τη Βραζιλία και σε όλο τον κόσμο, είναι θεσμοθετημένη από ακαδημίες, ενώσεις και ομοσπονδίες. Ωστόσο λαμβάνοντας υπόψη την ιστορική της εξέλιξη συνάγεται ότι δεν έχει ξεπεραστεί η αντίληψη της ως έκφραση πολιτισμικής αντίστασης και ως εκ τούτου κοινωνικο-πολιτικής της μαύρης φυλής στη Βραζιλία.


Χαρακτηριστικά

Διαδραματιζόμενη σε έναν κύκλο, η roda της Capoeira Angola ποικίλει ανάλογα με ποιους συνδυασμούς (απεριόριστων κινήσεων) επιλέξει να ακολουθήσει κανείς. Περιλαμβάνουν τα πόδια, τα χέρια, το κεφάλι, τα πόδια πάνω στον αέρα, το χαμόγελο και τη λάμψη στα μάτια. Συμπεριλαμβάνεται στο παιχνίδι το χιούμορ, η χάρη, η ευελιξία και η σοβαρότητα.
Η Capoeira Angola είναι ρυθμική, φιλοσοφική, τελετουργική και όπως πολλές άλλες Αφρικανικές παραδόσεις διαβιβάζεται προφορικά από τον mestre στους μαθητευομένους.


Φιλοσοφία

Σήμερα, η Capoeira Angola βρίσκεται σε πλήρες αναπτυξιακό στάδιο, ως μία «παιχνιδιάρικη» μορφή σωματικής έκφρασης. Ωστόσο, επειδή προέρχεται από Αφρο-Βραζιλιάνικους πληθυσμούς και είναι στενά συνδεδεμένη με την επιβίωση και τον αυτοσεβασμό των ίδιων, η Capoeira Angola είναι μια τέχνη-μάχη, ικανή να συμπεριλάβει άτομα από όλο τον κόσμο.

Η Capoeira Angola αναπτύσσεται σαν στοιχείο, για την ενίσχυση της ιθαγένειας των Αφρικανών απογόνων, από ολόκληρο τον κόσμο, καθώς γίνεται προφανής η σημασία του να αποτελεί εργαλείο ατομικής και συλλογικής αυτό-εκτίμησης.


Σκοποί

Συνεπώς, παρουσιάζοντας το όραμά μας, η Capoeira Angola αποσκοπεί:
-Στη διατήρηση και ενίσχυση του φιλοσοφικού και πολιτιστικού κόσμου της Capoeira Angola,
-Στη προώθηση της Capoeira Angola ως μια εκπαιδευτική αλλά και παιχνιδιάρικη δραστηριότητα, εκ μέρους της ενισχυμένης ιθαγένειας,
-Στο να παρουσιάσει και να διαδώσει την Capoeira Angola στην κοινωνία και συγκεκριμένα, στο χαμηλό εισοδηματικό πληθυσμό της πόλης του Σαλβαντόρ
-Στη προώθηση των δικαιωμάτων και ισότιμης συμμετοχής της μαύρης φυλής και του χαμηλού εισοδηματικού πληθυσμού στις πολιτικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονομικές διαδικασίες.


Η roda της Capoeira Angola

Διαδραματιζόμενη σε έναν κύκλο, η roda της Capoeira Angola ποικίλει απείρως με συνδυασμούς απεριόριστων κινήσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν τα πόδια, τα χέρια, το κεφάλι, τα πόδια πάνω στον αέρα, το χαμόγελο και τη λάμψη στα μάτια. Συμπεριλαμβάνεται στο παιχνίδι το χιούμορ, η χάρη, η ευελιξία και η σοβαρότητα .
Σαφέστατα μες την roda γίνονται περισσότερο αντιπροσωπευτικές οι τελετουργικές πτυχές της Capoeira Angola. Στόχος των προπονήσεων, είναι η φυσική προετοιμασία των μαθητών για να δράσουν στη roda.
Απαιτούνται, επομένως, να  προβάρουν τις κινήσεις και τα χτυπήματα, που χρησιμοποιούνται εντός του παιχνιδιού, εισάγοντας σταδιακά ακόμη περισσότερο πολύπλοκες κινήσεις, η υλοποίηση των οποίων απαιτεί ειδικές ικανότητες, όπως λ.χ. ακροβατικές κινήσεις. Η απόκτηση σωματικής επιδεξιότητας επιτυγχάνεται μέσω επαναλήψεων .Στόχος είναι η επίτευξη μίας  συνεχώς βελτιούμενης εκτέλεσης  καθώς ο μαθητής αναπτύσσει δύναμη και ισορροπία. Ακόμη και συνοδευόμενες από τη μουσική και τα τραγούδια, οι προπονήσεις διαχωρίζονται από τη roda, αφού δεν επιδιώκονται αποτελέσματα την συγκεκριμένη ώρα.. Οι προπονήσεις από μόνες τους, δεν είναι αρκετές, ώστε να διαμορφώσουν έναν capoeirista. Η συμμετοχή μες τη roda είναι εκείνη που καθιστά πιο σημαντικό το ρόλο της μύησης/έναρξης και συνεπώς δικαιολογεί την επιτακτική ανάγκη της παρουσίας του μαθητή, από την έναρξη της διαδικασίας εκμάθησης, σαν να ήταν ένας απλός θεατής, μη γνωρίζοντας ακόμη πώς να παίξει στο παιχνίδι, πώς να παίξει τα μουσικά όργανα, ή να τραγουδήσει
Κατά αυτό τον τρόπο, οι προπονήσεις, τα μαθήματα, τα μουσικά μαθήματα, αλλά και οποιαδήποτε περαιτέρω μαθήματα υπό πτυχές της Capoeira , αντιπροσωπεύουν δρόμους, που οδηγούν στη roda: η καλύτερη και πιο σημαντική εκδήλωση της καθημερινής ομάδας, η ουσία της ύπαρξης της.


Μουσικά όργανα της Capoeira Angola
Διάφορα όργανα από την roda της Capoeira Angola:

Berimbau
Το berimbau είναι ένα μουσικό τόξο, προερχόμενο από άλλα τόξα Αφρικανών περιοχών, κατεχόμενα από Bantu. Η πραγματική μορφή και ο τρόπος που παίζεται είναι συνθέσεις Αφρικανών απογόνων Βραζιλιάνων.

Το berimbau αποτελείται από ξύλο biriba, ατσάλινο σύρμα, ξυσμένη κολοκύθα, δέρμα και σπάγγο. Το δέρμα εμποδίζει το σχοινί από το να φθείρει τη biriba και ο σπάγγος είναι το κορδόνι που βοηθάει στο δέσιμο του σχοινιού. Παίζεται με μια baqueta και ένα dobrão (παλιά, ένα μεταλλικό νόμισμα) και συνοδεύεται από το caxixi.

Υπάρχουν τρία είδη berimbau στη Capoeira Angola.

Το Gunga, ( που διαχέεται από ένα πιο βαρύ και βαθύ ήχο και που σηματοδοτεί το παιχνίδι και διευθύνει τη roda ), το
Médio και το Viola (τα οποία έχουν πιο οξύ ήχο).

Caxixi
Αποτελείται από ένα μικρό καλάθι, με σπόρους στο εσωτερικό του. Η διάρθρωσή του μπορεί να έχει Αφρικάνικες επιρροές και να προέρχεται από Βραζιλιάνους ιθαγενείς. Χρησιμοποιείται με το berimbau και παρέχει μια δεύτερη φάση στο ρυθμό της baqueta πάνω στο ατσάλινο σύρμα.

Atabaque
Είναι ένα τύμπανο, Αφρικανό-Βραζιλιάνικης καταγωγής, που επίσης χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε τελετουργίες του
Candomblé. Στη Capoeira Angola παίζεται μονάχα με τα χέρια και συνοδεύει το berimbau Gunga στη σήμανση του ρυθμού του παιχνιδιού.

Pandeiro
To pandeiro είναι ασιατικής καταγωγής και χρησιμοποιήθηκε σε πορείες, από τους Πορτογάλους, στη Πορτογαλία και τη Βραζιλία. Ύστερα άρχισε να χρησιμοποιείται σε διάφορες μουσικές εκδηλώσεις. Στη roda της Capoeira Angola, ο χτύπος του pandeiro με διακυμάνσεις και αυθορμητισμούς, συνοδεύει τον ήχο του caxixi.

Agogô 
Είναι ένα όργανο Αφρικανικής προέλευσης. Λειτουργεί ως ρυθμική αντίστιξη στα berimbau και στο atabaque.

Reco-reco

Τα κρουστά όργανα εμπλουτίζουν ένα σύνολο με λεπτομέρειες και μα ποικιλία ήχων. Στην Capoeira Angola το reco-reco προσθέτει αυτή τη ποικιλία στους μοναδικούς κραδασμούς του agogô. Φαίνεται ότι το reco-reco είναι Αφρικανικής καταγωγής, καθώς συναντιέται σε διάφορες Αφρικανικές πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Όλες οι ανθρώπινες ομάδες έχουν τα δικά τους μουσικά όργανα, παρά ταύτα διαπιστώνουμε ότι παρουσιάζουν εναλλαγές, επιρροές και κοινές βάσεις. Αρμονικοί «θορυβοποιοί», όπως είναι τα reco-reco και οι διάφοροι κρότοι εντοπίζονται σε διάφορες ομάδες, συσχετισμένες με χαρά και πνευματικές συνδέσεις..